जूनताराहरु पनि रोएको जुनेली रातमा
-डिल्ली मल्ल

हिउँदयामको ठिहिर् याइ बुँरासेको लेक ७ग्अष्चअस ना७भ्गुसिा खुट्टाले तुषारो छिचोल्दै सेन्ट्री पोष्टकै छेऊमा छोटो भलाकुसारी गरेको त्यो बिहान नै उनीसँगको अन्तिम भेट भयो । थाहा त थियो मलाई- हामी सबैलाई । एक न एकदिन जरुर छुट्टिनुपर्नेछ । पृथ्वीको भार भएपनि प्रकृतिको उपहार भए नि जसले जे भने पनि यो धर्तीमा पाइला टेकिसकेपछि एक न एकदिन जरुर जानुपर्छ नै । तर यति छिट्टै यति सजिलै र यति आकस्मिक छुट्टिनुपर्ला भन्ने मैले सोचेकै थिइँन ।
आखिर किन त्यसैदिन उनले थोरै भएपनि मसँग सुखदुःखका कुराकानी गरे होलान् किन काँधमा धाप मार्दै उज्वल भविष्य र सफलताको कामना गरे होलान् साँच्ची ७ग्अष्चअस भोलिको बिहान नउदाउँदै उनी सांसारिक झमेलाबाट दूर भैसक्नेछन् भन्ने थाहा भैदिएको भए………। खैर यो त फगत कल्पना मात्र हो ।
०६२ मंसिर १४ को त्यो बिहान ७ग्अष्चअस अस्थायी सेन्ट्री पोष्टकै छेऊ बाँझको बोटमुनि ओभानो ठाउँ खोजेर गफिएका थियौं हामी- थोरै गाउँघरका बारेमा अलिकति साहित्य र साँस्कृतिक आन्दोलनका बारेमा अनि केही सैन्य जीवनका दिनचर्या र प्रत्याक्रमणको दोस्रो योजनाका बारेमा । घाम उदाउनुपूर्व नै भएको त्यो भेटमा उनले मलाई धेरै हौस्याएका थिए कलम चलाइरहन प्रेरणा दिएका थिए केही सल्लाह सुझाव र निरन्तर कि्रयाशीलताको आग्रह पनि । भेटमा उनले आफ्नो भर्खरै प्रकाशित कथा संग्रह ुअभ्यस्त सिपाही७ग्बअगतभस मलाई दिने वाचा पनि गरेका थिए । तर उनीसँगको त्यो भलाकुसारीपछि अर्को बिहान नउदाउँदै उनको सहादत भयो । र सहादतसँगै उनको कृति पनि गुमनामजस्तै बनेको छ अहिलेसम्म ।
३÷४ दिनदेखि हामी बुँरासेमै थियौं- सल्यान दमाचौरको बुँरासेगाउँमा । विशाल जमघट थियो माओवादी नेता कार्यकर्ता जनसेना र साँस्कृतिक कर्मीहरुको- करीब ४ हजारको संख्यामा । कार्यक्रम थियो केन्द्रीय आधारइलाकामा कार्यरत जनमुक्ति सेना नेपाल पाँचौं डिभिजनको घोषणा तथा रणनैतिक प्रत्याक्रमणको दोस्रो चरणको योजना सम्प्रेषण । ठाउँ-ठाउँमा त्रिपाल टाँगेर मेष चलाइएको थियो भने गाउँकै छेऊमा रहेको खुल्ला चौरमा ठूलो हल बनाइएको थियो- कार्यक्रमका लागि । त्रिपालले ढाकेर बनाइएको उक्त हलको माथिबाट खसु्र बाँझ र अरु स्याउलाले छोपिएको थियो- कार्यक्रम एक्सपोज हुनबाट जोगाउन र दुश्मनको सम्भावित आक्रमणबाट बच्न ।
चिसो निकै बढेको थियो । एकातिर शाहीकालको संकटलकाल- कुइरे सरकारको सहयोगप्राप्त विशेष जासुसी विमानको दिनदिनैको निगरानी हेलिकोप्टरको हवाई गस्ती अर्कोतिर पहाडको टाकुरो हिउँदयामको ठिहिर् याइमा लत्ता कपडाको अभाव । जेनतेन गाउँलेहरुको सहयोग माया ममता र स्नेह आफैले बोकेका केही कम्बल र स्लीपि७यचमास ब्याक अनि खसु्र र बाँझका पातको ओछ्यानले २÷४ रात सन्तोषपूर्वक नै बिताइयो बुँरासेमा । तर विडम्बना ७ग्अष्चअस जुन दिन हामी हिड्नु थियो त्यहाँबाट त्यही दिन अर्थात् २०६२ मंसिर १४ को त्यो साँझ ७ग्अष्चअस बडो दुर्भाग्यपूर्ण बडो दुर्दशापूर्ण र अत्यन्तै पीडादायक बन्न पुग्यो ।
भन्छन्- ुदिनको संकेत बिहानीले गर्छ ।७ग्बअगतभस त्यसदिन बिहानैदेखि निको चाला त देखिएको थिएन । अघिल्लो दिन साँझ एकैछिन बुँरासेको आकाशमा उडेको जासुसी विमान त्यसदिन बिहानै दुइटा दुच्छर हेलिकोप्टरसहित हामीलाई ओछ्यानमै भेट्ने गरी आइपुगेको थियो । बिहान दस नबज्दै जासुसी विमान र दुईवटा हेलिकोप्टरले ड_िल्स७भ्गुसिॆदेखि पाथीहाल्ना बुँरासे जथाक एवं झिम्पे लेकको जंगल क्षेत्र र आसपासको आकाशमा दसौंपटक हवाई गस्ती गरिसकेका थिए । यता बुँरासे गाउँमा भने हलभित्रको कार्यक्रम सकिइसकेको थियो र खुल्लासभामा जनमुक्ति सेनाको डिभिजन घोषणा गर्ने कार्यक्रम बाँकी थियो । आधिकारिक रुपमा बि्रगेडस्तरको सैन्य संरचनामा रहेको माओवादीले आजैदेखि देशभर पाँच वटा डिभिजनको घोषणा गर्ने कार्यक्रम थियो । जसले गर्दा शाहीकालीन दुच्छरहरुलाई ठूलो संकट र आतंक आइलागेको थियो ।
बिहान दस बजेतिर खाना खाइवरी खुलासभाका लागि कार्यक्रम स्थल सल्यान र रोल्पाको सीमाना मनिमारेतर्फ लागियो । जनसेना कार्यकर्ता र स्थानीय सर्वसाधारणको ठूलो फौज मनिमारेतिर लागिरहँदा आकाशमा जासुसी विमान र हेलिकोप्टरको हवाई गस्ती जारी थियो । स-साना खसु्र गुराँस र बाँझका बुट्यानहरुको पातलो जंगलमा त्यति धेरै मान्छेहरु चाहेर पनि छिप्न सक्ने अवस्था थिएन । हामी जति मनिमारेको नजिक पुग्दै थियौं हेलिकोप्टर र विमान हाम्रो थाप्लै माथि-माथि पो उड्न थाले । हुँदाहुँदा कार्यक्रमस्थल नजिकको टाकुरामै हेलिकोप्टर ल्याण्ड गर्न खोजेपछि जनसेनाले आक्रमण गरिहाल्यो । जनसेनाको आक्रमणबाट क्षतिग्रस्त हेलिकोप्टर हतार-हतारमा सल्यान खलंगातिर हुँइकियो । बाँकी लडाकु हेलि र जासुस विमान पनि एकैपटक पत्तासाफ भए । दुश्मनको हवाई गस्ती र जनसेनाको जवाफी आक्रमणपछिको स्थितिको मूल्या७क्ष्बअगतभसन गर्दै कमाण्डर र नेतृत्वले तत्कालै दिउँसो ११ बजे गर्ने भनिएको कार्यक्रम साँझ ३ बजे गर्ने निर्णय गरी सबैलाई उच्च सतर्कताका साथ जंगल टाकुरा र घरभित्र बस्न निर्देशन जारी गरे ।
दिउँसो ३ बजेतिर चारैतिरबाट मनिमारेको फिल्डमा जनसेनाहरुको ओइरो लाग्ने क्रम शुरु भइसकेको थियो । कमिलाको ताँतीजस्तै निस्किएको जनसेनाहरुको लहरले एकैछिनमा मनिमारेको चौर पूरै भरियो । र कार्यक्रम शुरु भयो । जनसेनाहरुलाई रोलकल गराउँदै डिभिजन कमाण्डर किमबहादुर थापा ुसुनिल७ग्बअगतभसले पाँचौं डिभिजनको विधिवत् घोषणा गर्नुभयो । कार्यक्रममा तत्कालिन केन्द्रीय आधारइलाका
राप्ती क्षेत्रका ईन्चार्ज नेत्रविक्रम चन्द ुविप्लव७ग्बअगतभस जनमुक्ति सेनाका डेपुटी कमाण्डर नन्दकिशोर पुन ुपासा७यचमास७ग्बअगतभस तत्कालिन पाँचौं डिभिजनका राजनैतिक कमिस्नर हेमन्तप्रकाश ओली ुसुदर्शन७ग्बअगतभसलगायतका नेताहरुको उपस्थिति रहेको थियो । कार्यक्रम अबेर शुरु भएकोले चिसो बढिसकेको थियो । तैपनि पहिलोपटक डिभिजनस्तरको फर्मेशन घोषणा गर्न पाउँदाको गर्व जोश जाँगर र उत्साहले चिसोको पर्वाह नै नगरेको जस्तो भान हुन्थ्यो । आधारइलाकामा कार्यरत प्रतिरोध साँस्कृतिक परिवारका कलाकारहरुको क्रान्तिकारी र विद्रोही भावका गीतसंगीत एवं डिभिजन कमाण्डर सुनिलको जोडदार कासन अनि युवा नेता विप्लवको सान्दार भाषणले सायद जनसेनाका प्रत्येक सदस्यहरुको नसा-नसामा रक्तप्रवाह तीव्र भइरहेको थियो ।
बिस्तारै सूर्य हराउन खोज्दै थिए- पश्चिमी क्षितिजमा । सम्मुखमै उभिएको जथाक र पारि-पारि क्षितिजमा आकाशै छोएझैं देखिने सिस्ने च्याखुरे रमका र बल्लजुरे हिमालमा थोरै मात्र रातो घाम बाँकी थियो । नीलो आकाशमा अब त घामका राता किरणहरु प्रष्टै देखिन थालिसकेका थिए । गोधूली साँझको पश्चिमी क्षितिज झन् रातो देखिन्थ्यो । सायद घडिमा त्यस्तै ५ बजेको हुनुपर्छ । यता कार्यक्रम चलिरहेको थियो- माचमा जनसेनाका डेपुटी कमाण्डर पासा७यचमास बोलिरहनुभएको थियो । एक्कासी मनिमारेको आकाशमा जासुसी विमान देखियो सँगसँगै फाइटर हेलि पनि । बिहान जनसेनाको आक्रमणपछि पत्तासाफ भएको विमान एकैपटक साँझ पो देखियो । आकाशमा विमान र हेलिले चक्कर काट्न थालेपछि आक्रमण गर्ने करिब-करिब निश्चितजस्तै भइसकेको थियो । दुश्मनले विमान र हेलिबीच एकआपसमा कुरा गरेको हामीले रेडियो सेटमा स्पष्टसँग सुनिरहेका थियौं । विमानबाट हेलिलाई बारम्बार ुछिटो आक्रमण गर७ग्बअगतभस भनेर निर्देशन दिइरहेको थियो भने हेलिबाट ुख्वैं कहाँ छन् त्यहाँ चौरमा त रातो झण्डाबाहेक केही छैन७ग्बअगतभस भनिरहेको थियो । दुश्मनको योजना खुलिसकेपछि डिभिजन कमाण्डर सुनिलले सबैलाई आ-आपुनो आर्क र जंगलतिर जान निर्देशन दिनुभयो र जनसेनाहरु निर्देशनबमोजिम आ-आपुनो आर्क र जंगलतिर दौडिए । माचमा केही साथीहरु सामान राख्दै हुनुहुन्थ्यो त्यत्तिखेरै हेलिले एचएमजी जीपीएमजी मोर्टारलगायतका अत्याधुनिक हतियारबाट अन्धाधुन्ध हमला गरिहाल्यो । एकैछिन अघिसम्म शान्त मनिमारे बुँरासे जथाक र आसपासको क्षेत्र बमगोलाको गर्जनले थर्किन थाल्यो । त्यसपछिको स्थिति ख्वैं मैले कसरी लेखुँ
अरु कता-कता दौडिए के-के सामान लिएर गए थाहा नै भएन । आफू त झोला र मेण्डुलियन बोकेर व्यानर तान्दै थिए छेऊमै गोलीले धूलो उडाउन थाल्यो त्यसपछि जंगलतिर टाप कसें । बडो विडम्बना त यो भयो कि साथमा भिडियो क्यामेरा हुँदाहुँदै हवाई हमलाको दृश्य लिन सकिएन । कारण- ब्याट्रीको चार्ज सकिएको थियो । हुन त ब्याट्री चार्ज गर्नलाई हामी विद्युत् सुविधा भएको ठाउँमा कहिल्यै जान पाएनौं जाने अवस्था थिएन । एउटा मात्रै ब्याट्री सधैं सोलार ब्याट्रीबाट चार्ज गर्ने हो त्यो पनि जहाँतहीं आजभोलिको जस्तो सम्भव थिएन । त्यसदिन झनै चार्ज गर्न नै पाइएको थिएन ।
एकतर्फी हवाई हमला जारी थियो । केही जनसेनाका साथीहरु र हामी चौरदेखि त्यस्तै डेढ सय मिटर तल स-साना बुट्यान र झाडीमुनि घुसि्रएर बसेका थियौं । बाँझ र खसु्रका पातले गोली त छल्दैनथे । तर हामी कस्ता हुस्सु ७ग्अष्चअस त्यही दृष्टिकभरमा लुकेर सुरक्षित ठानिरहेका थियौं । र अरुलाई के भयो भनेर चिन्ता गरिरहेका थियौं । करिब २० मिनेटजतिको लगातार हमलापछि विमान र हेलि दुवै फर्किए । उनीहरुको फर्काईसँगै एकमनले ढुक्क हुँदै झाडीबाट त बाहिर निस्कियौं तर कसलाई के भयो भन्ने भयानक सन्त्रास आशंका र चिन्ताले छट्पटाउँदै हतार-हतार पहिलेकै फिल्डमा आइयो । त्यसपछि…॥
हामी चौरमा निस्किदै गर्दा कोही रोएको आवाज सुनियो । चौरको डिलबाट देख्यौं- चार÷पाँच जना साथीहरुले कसैलाई उचालेर जंगलतिर लिदै थिए । पछि कसैले यतिमात्र भन्यो- ुडिभिजन कमाण्डर क।सुनिललाई टाउकोमा गोली लागेको छ ।७ग्बअगतभस उसको बोलीमा धर्मराहट थियो त्यो भन्दा बढी सन्त्रस्त थिए उसका आँखाहरु । लाग्थ्यो- ुकमाण्डर कमरेड सायद अब बाँच्नुहुने छैन ।७ग्बअगतभस उसका आँखाहरु यस्तै बोलिरहेका थिए ।
हामी जति थियौं चौरमा- त्यस्तै ४÷५ जना । सन्त्रस्त भयभीत र आतंकित आँखाले एक अर्कालाई हेर्नुसिवाय अरु केही बोल्न नै सकेनौं । एउटा भयानक सन्त्रास कमाण्डर कमरेडको सम्भावित सहादतको आतंकले आधा चेत नै गुमेजस्तो भयो ।
अब त अँध्यारो भइसकेको थियो- गाढा रातो गोधूली साँझको पश्चिमी क्षितिजबाहेक । नजिककै साथीको अनुहार ठम्याउन पनि नसकिने बेला भइसकेको थियो । अलि-अलि गर्दै तितरवितर भएको टोली चौरमा जम्मा हुन थाल्यो । अस्पष्ट अपुष्ट खबरले सबैतिर आतंकित बनाइरहेको थियो खासखुस चलिरह्यो- करिब १५÷२० मिनेटजति । केही समयपछि तल जंगलको छेऊबाट आएको चर्को रुवाई र कोलाहलले मुटु नै छेडेर गयो । त्यतिाजेलसम्मको सन्त्रास भय र आतंक यथार्थतामा पुष्टि भइसकेको थियो । डिभिजन घोषणा भएकै दिन पाँचौं डिभिजनले कमाण्डर गुमाएर टुहुरो भइसकेछ । कमाण्डर क।सुनिलको सहादत भइसकेछ । त्यतिखेरै अर्को सनसनी फैलियो चौरमा- वटालियन सहायक कमाण्डर क।निर्ममको पनि सहादत भयो । कसैले सुनाउँदै थियो अरु कमरेडहरुलाई- तल खोलामा पछाडिबाट लागेको गोलीले उत्तिबेलै निर्ममजीको पनि सहादत ………॥ । मैले शब्दमा लेख्न सक्तिन शोकाकूल परिवेशको त्यो सघन अनुभूति । पूरै स्तब्धता र शोकमा डुबेको त्यो विशाल फौजको असीमित पीडा ।
जनमुक्ति अभियानका राता सिपाहीको त्यो विशाल फौज फेरि पनि मनिमारेको त्यही चौरमा जम्मा भएको छ- बिल्कुलै फरक परिवेशमा । दिउँसोको त्यो उत्साह खुसीयाली र हर्षोल्लास पूरै फेरिएको छ- स्तब्धता भयानक सन्त्रास र वर्गवैरीप्रतिको तीव्र घृणा एवं आक्रोशमा ।
रात क्रमशः बितिरहेछ- सँगसँगै बढिरहेछ हिउँदयामको ठिहिर् याइ पनि । जूनको धिमा प्रकाश धर्तीमा असरल्ल पोखिएको छ । लाग्छ जून पनि रोइरहेछ । र रोइरहेछन् लाखौंलाख ताराहरु पनि- क्रान्तियात्राका दुई धु्रवताराको आकस्मिक मृत्युवरणमा । पूर्वी क्षितिजमा लस्करै देखिन्छन् काला-काला ढिस्काहरुझैं सिस्ने च्याखुरे रमका र बल्लजुरेहरु- लाग्छ वीरहरुको बलिदानीमा उनीहरु पनि शोकमग्न भई मौनधारण गरिरहेछन् । हिउँदयामको ठिहिर् याइ चिसो-चिसो सिरेटो र शरीरै भिजाउने शीतलहर पनि निष्प्रभावी भइरहेछ- वियोगको यो सघन पीडाबीच । जून पनि रोएको यो जूनेली रातमा काला-काला देखिने सयौं मानवाकृतिले मनिमारे पूरै ढाकिएको छ । झुण्ड-झुण्डबाट सुक्क-सुक्कसँगै निस्किएको हृदय विदारक चित्कार र टाढा कतै भुकिरहेका कुकुरको मधुरो भुकाईबाहेक सुनसान- पूरै सुनसान छ चारैतिर । पूरै निस्तब्धता पूरै शोकाकूल छ परिवेश । लाग्छ पीडाको यस घडि हावा पनि शोकमग्न भई मन्द-मन्द बहिरहेछ ।
उनीहरु- क्रान्तियात्राका बहादुर सिपाहीहरु क।सुनिल क।निर्मम हँसिया हथौडाअंकित रातो झण्डा ओढेर चुपचाप सुतिरहेछन्- चीर निन्द्रामा । दिनभर सुदूर भविष्यको लक्ष्य देखाउँदै हेरिरहेका आँखाहरु अहिले पूरै एकोहोरिएका छन् टोलाइरहेका छन् अहँ कहिल्यै नचिम्लिने गरी । हाँस्दै रमाउँदै हल्लिरहने ओठहरु मौन छन् स्थीर छन्- पूरै मौन पूरै अविचल ।
मान्छे भएर जन्म लिइसकेपछि मन मुटु र मानवता बोक्नै पर्दोरहेछ- नचाहेर पनि । अनि विछोडमा रुँदोरहेछ मन घोच्दोरहेछ मुटु र दुख्दोरहेछ मानवता । तर खै के गर्नु र निष्ठूर समयको नियतिसँग जतिसुकै पीडाको पहाडले थिचेपनि साँच्ची ७ग्अष्चअस युद्धको यो अपरिहार्यता बाध्यता निर्ममता र नियति सहनै पर्दोरहेछ- आशावादले बाँधेर मन । ………॥जबर्जस्त सह्यौं त्यसैगरी ।
र त्यसपछि………
जूनको त्यो धिमा प्रकाशमा ती ओजस्वी वीरहरुका अविचल शरीरलाई आपुनै हातले उचाल्यौं । र अन्तिम सलामीसहित मनिमारेकै माटोमुनि छोडेर गन्तव्यका लागि बाटो लाग्यौं- असह्य पीडा गह्रौं जिम्मेवारी र वर्गवैरीप्रतिको तीव्र घृणा अनि आक्रोश बोकेर ।
अन्तिम गन्तव्यका निम्ति थालिएको त्यो महान् यात्रा अझैं जारी छ

यो पृष्ठ छाप्नुस्

प्रतिक्रिया दिनुस्